Yapılan bir satım akdi hangi durumlarda hukuki sonuç doğurmaz?

Misafir KullanıcıHanefi hukukçular, akdin asli unsurlarını (asl) ve tamamlayıcı şartlarını (vasf) birbirinden ayırarak, birinci durumda yani akdin asli unsurlarındaki bir eksikliğin akdi "batıl/hükümsüz"; ikinci durumda yani akdin vasıflarındaki bir eksikliğin ise akdi "fasid" kılacağını söylemişler ve akdi "sahih", "fasid" ve "batıl" olmak üzere üçe ayırmışlardır. Buna göre akit sahihse hukuki sonuç doğurur, batıl ise doğurmaz. Fasit ise malın müşteri tarafından kabzedilmiş olması, mala üçüncü bir şahsın hakkının bağlanması gibi durumlarda hukuki sonuç doğurur, aksi halde doğurmaz (Merğinani, el-Hidaye, Beyrut, ts. , III, 42; Mevsıli, el-İhtiyar, İstanbul, ts. , II, 198-199).

 

Şartlarındaki eksiklik nedeniyle alış-veriş akdinin batıl olmasını gerektiren kurucu unsurlar; akdin siğası (icab-kabul), tarafları ve konusu şeklinde belirlenmiştir. Dolayısıyla, asli unsurlarının bulunmadığı veya kuruluş (in’ıkad) şartlarının eksik olduğu durumlarda alış-veriş akdi, şeklen mevcut olsa bile, hukuken hükümsüz sayılır. Bu şekilde herhangi bir hüküm doğurmayan alış-veriş akdinde, müşteri tarafından teslim alınan mal aynen duruyorsa, satıcıya iade edilir; zayi olması halinde ise, mal misli ise mislinin, değilse kıymetinin tazmin edilmesi gerekir. Mesela; akıl hastasının, mümeyyiz olmayan çocuğun alım-satımı, leş ve domuz gibi haram bir malın alım-satımı, ayrıca icab ve kabulün açık, birbirine uygun ve bitişik olmaması gibi durumlarda yapılan alış-veriş akdi, hiçbir hukuki sonuç doğurmaz (Merğinani, el-Hidaye, Beyrut, ts. , III, 42; Mevsıli, el-İhtiyar, İstanbul, ts. , II, 198-199).

 

Diğer mezheplere mensup alimler ise, eksikliğin akdin aslına yönelik olması ile vasfına (niteliklerine) yönelik olması arasında bir fark gözetmemiş; her iki durumda da akdin batıl/hükümsüz olacağını ifade etmişlerdir (Desuki, Haşiye, III, 54).14 Şubat 2015 - 08:10:27